Ενδομητρίωση

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στη γυναικολογία. Τα συμπτώματά της είναι κοινά με άλλες παθήσεις και η επιβεβαίωση της διάγνωσης απαιτεί εξειδικευμένο έλεγχο. Αυτός είναι και ο λόγος που η διάγνωση καθυστερεί κατά μέσο όρο 7 έως 10 χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.

Η διαγνωστική προσέγγιση ξεκινά από τη λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού και την κλινική εξέταση, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρή υποψία για την πάθηση.

Για την επιβεβαίωση της διάγνωσης ο γυναικολόγος προχωρά σε εξειδικευμένες εξετάσεις:

Κολπικός Υπέρηχος

Ο κολπικός υπέρηχος αποτελεί το πρώτο διαγνωστικό βήμα – μπορεί να εντοπίσει ευρήματα που υποδεικνύουν την παρουσία ενδομητρίωσης, όπως κύστεις ενδομητρίωσης στις ωοθήκες (ενδομητριώματα), ενδείξεις αδενομυώσεως ή υδροσάλπιγγες. Ωστόσο, ο υπέρηχος δεν μπορεί να ανιχνεύσει μικρές εστίες ενδομητρίωσης.

Μαγνητική Τομογραφία (MRI)

Η μαγνητική τομογραφία προσφέρει λεπτομερέστερη απεικόνιση και μπορεί να ανιχνεύσει ακόμα και μικρές αλλοιώσεις που δεν είναι ορατές στον υπέρηχο. Χρησιμοποιείται συμπληρωματικά όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία ενδομητρίωσης.

Λαπαροσκόπηση

Η λαπαροσκόπηση αποτελεί τον μοναδικό τρόπο οριστικής διάγνωσης της ενδομητρίωσης. Πρόκειται για ελάχιστα επεμβατική χειρουργική επέμβαση κατά την οποία ο γυναικολόγος εισάγει μια μικρή κάμερα στην κοιλιακή κοιλότητα και εξετάζει άμεσα τους ιστούς. Κατά τη διάρκειά της μπορεί να ληφθεί βιοψία για ιστολογική επιβεβαίωση αλλά και να αντιμετωπιστούν χειρουργικά οι εστίες ενδομητρίωσης ταυτόχρονα.

Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για την ενδομητρίωση, ωστόσο υπάρχουν αποτελεσματικές επιλογές αντιμετώπισης που στοχεύουν στην ανακούφιση του πόνου, την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου και τη διαφύλαξη της γονιμότητας.

Το θεραπευτικό πλάνο είναι εξατομικευμένο και εξαρτάται από την ηλικία της γυναίκας, την έκταση της πάθησης, την ένταση των συμπτωμάτων και τις αναπαραγωγικές της επιθυμίες.

Φαρμακευτική Αντιμετώπιση

Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει κυρίως στη μείωση του πόνου και την αναστολή της επέκτασης της πάθησης. Ο γυναικολόγος μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε ορμονικά σκευάσματα όπως ορμονικά αντισυλληπτικά ή φάρμακα προγεστερόνης, τα οποία αναστέλλουν την εμμηνορρυσιακή δραστηριότητα και μειώνουν τη φλεγμονή. Για την αντιμετώπιση του πόνου χρησιμοποιούνται επίσης αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι αποτελεσματική για την ανακούφιση του πόνου, ωστόσο δεν αντιμετωπίζει τη υπογονιμότητα που σχετίζεται με την ενδομητρίωση.

Χειρουργική Αντιμετώπιση

Η λαπαροσκοπική χειρουργική αποτελεί την πιο αποτελεσματική επιλογή τόσο για την ανακούφιση του πόνου όσο και για τη βελτίωση της γονιμότητας. Κατά τη διάρκεια της επέμβασης ο γυναικολόγος εντοπίζει και αφαιρεί τις εστίες ενδομητρίωσης, τις συμφύσεις και τις κύστεις. Η πλήρης εκτομή των βλαβών σχετίζεται με σημαντικά μικρότερα ποσοστά υποτροπής σε σχέση με άλλες χειρουργικές τεχνικές. Στην χειρουργική αντιμετώπιση κύστεων ενδομητρίωσης έχει πολύ μεγάλη σημασία η άρτια χειρουργική τεχνική με σκοπό να ελαττώσει την ιστική βλάβη και κατά επέκταση την μείωση της ωοθηκικής εφεδρίας.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η ενδομητρίωση έχει υψηλά ποσοστά υποτροπής – εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 20% σε διετία και φτάνει έως 50% στην πενταετία. Για τον λόγο αυτό η παρακολούθηση μετά τη χειρουργική επέμβαση είναι απαραίτητη.

Η σχέση μεταξύ ενδομητρίωσης και γονιμότητας είναι ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που απασχολούν τις γυναίκες με την πάθηση. Εκτιμάται ότι περίπου το ένα τρίτο των γυναικών που αντιμετωπίζουν δυσκολία σύλληψης έχουν ενδομητρίωση, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η ενδομητρίωση οδηγεί αναπόφευκτα σε υπογονιμότητα.

Οι μηχανισμοί μέσω των οποίων η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα περιλαμβάνουν τις ανατομικές στρεβλώσεις και συμφύσεις που παραμορφώνουν την πυελική ανατομία, τη φλεγμονώδη δραστηριότητα που δημιουργεί ένα δυσμενές περιβάλλον για τους γαμέτες και τα έμβρυα, καθώς και τις κύστεις ενδομητρίωσης στις ωοθήκες που μπορεί να μειώσουν το ωοθηκικό απόθεμα.

Φυσιολογική Σύλληψη

Πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση συλλαμβάνουν φυσιολογικά, ιδίως όταν η πάθηση βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο. Η χειρουργική αφαίρεση των εστιών ενδομητρίωσης και των συμφύσεων μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις πιθανότητες φυσιολογικής σύλληψης.

Εξωσωματική Γονιμοποίηση

Σε περιπτώσεις εκτεταμένης ενδομητρίωσης ή όταν η φυσιολογική σύλληψη δεν επιτυγχάνεται, η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί μια αποτελεσματική επιλογή. Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει την ανταπόκριση στη διέγερση των ωοθηκών, ωστόσο με κατάλληλο εξατομικευμένο πρωτόκολλο τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Κάθε περίπτωση αξιολογείται ξεχωριστά από τον εξειδικευμένο γυναικολόγο.

Διατήρηση Γονιμότητας

Για γυναίκες που δεν επιθυμούν να συλλάβουν άμεσα αλλά ανησυχούν για τη μελλοντική τους γονιμότητα, η κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων αποτελεί μια επιλογή που αξίζει να συζητηθεί με τον γυναικολόγο πριν από οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση.

Η ενδομητρίωση δεν είναι καταδίκη για την τεκνοποίηση.

Με τη σωστή διάγνωση, την κατάλληλη αντιμετώπιση και την εξειδικευμένη παρακολούθηση, πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση πραγματοποιούν το όνειρο της μητρότητας.

Η ενδομητρίωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα οιστρογόνα, γι’ αυτό με την έλευση της εμμηνόπαυσης τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις η νόσος μπορεί να παραμείνει ενεργή – ιδίως σε γυναίκες με εκτεταμένη νόσο που δεν αντιμετωπίστηκε επαρκώς ή σε όσες λαμβάνουν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης, η οποία μπορεί να διεγείρει υπολειμματικές εστίες ενδομητρίωσης. 

Για τον λόγο αυτό, γυναίκες με ιστορικό ενδομητρίωσης που εξετάζουν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης θα πρέπει να το συζητούν με εξειδικευμένο γυναικολόγο. Ο τακτικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος και μετά την εμμηνόπαυση, καθώς έχει τεκμηριωθεί συσχέτιση μεταξύ μακροχρόνιας ενδομητρίωσης και αυξημένου κινδύνου ορισμένων μορφών καρκίνου των ωοθηκών.